Bilinçdışı Nedir?

Bilinç (şuur; İng. conscious) kavramı psikolojide önemli bir yere sahiptir. Her ne kadar psikoloji kelimesi ruh bilgisi / ruh bilim  olarak çevrilmiş olsa da psikoloji, günümüzde bir davranış bilimi olarak adlandırılmaktadır. Bilinç, “kendimizi ve çevremizi, algıların, anların ve düşüncelerin farkına varacak şekilde gözlemeyi ve kendimizi ve ortamımızı, davranışsal ve bilişsel faaliyetleri başlatmayı sona erdirmeyi sağlayacak şekilde kontrol etmeyi" ifade etmektedir. Psikanalitik kuramda ise “kişinin belli bir anda farkında olduğu şeylerin tamamını kapsayan ruh durumu” anlamına gelmektedir.

“Bilinçdışı” (gayr-ı şuur; İng. unconscious) ise “bireyin zamanın belirli bir anında farkında olmadığı, herhangi bir zihin içeriği veya işlemi ile ilgili” durumu ifade eder. Freud’un oluşturduğu topografik ruhsal yapı modelinde, bilinçdışı; üç bölümden en derinde, normal bilinç süreçleriyle ulaşılması en zor olan bölümdür. Bu bölüm, istenilmediği, kabul edilmediği ve yasaklandığı dolayısıyla kaygı uyandırdığı için bastırılan veya unutulan ve bu nedenle doğrudan ulaşılamayan anıları, duygusal çatışmaları, arzuları, dürtüleri, saldırganlık, cinsellik, vb. gibi temel biyolojik içgüdüleri içinde barındırır.

Bilinçdışı olan bu durumlar birey tarafından bilinçli olarak farkına varılamadığından, anlaşılıp yorumlanamadığından dolayı ruhsal hastalıkları tedavisinde önemlidir. Örneğin günde 20-30 defa ellerini yıkayan veya ev kapısının kilitli olup olmadığını kontrol eden kişilerin bu davranışlarında bilinçdışı etkenler önemli rol oynamaktadır. Ancak kişi bu etkenlerin ne olduğunu anlayamadığından davranışına anlam veremeyebilir, davranışını kontrol edemeyebilir. 

Bilinçdışının izlerini taşıyan düşünce, duygu ve anılar ile ilgili bize bilgi veren öğelere bazı örnekler şunlardır:

  • Gündüz düşleri: Önemli fantezilerle ve ya kalıntılarıyla ve bellek örüntüleriyle ilişkililerdir. Boş zamanlarda, uyumadan önce ya da hayallerde akla gelirler. Çoğunlukla belli bazı temaları vardır.
  • Rüyalar: Bilinçdışından gelen parçalardır. Rüya üzerine konuşma ile bilinçdışının izlerine ulaşılır.
  • Dil sürçmeleri: Yorgunluk, uykusuzluk ve heyecanlanma anlarında bilinçdışı içerik bastırmanın etkisinden kaçarak ve sansürü aşarak dil sürçmelerine neden olur. Okuma-yazma yanlışları da benzer durumlardır.
  • Yanlış anlamalar: Bilinçdışındaki güçlü bir dürtü kişinin algılama kabiliyetini etkileyebilir. Bu nedenle kişi gerçekleri çarpıtır. Örneğin bilinçdışında çevreden zarar görme kaygıları şiddetlenmiş bir kişi ona dikkatle bakan birisini gördüğünde bunu 'Saldırıya uğrayacağım' biçiminde yorumlayabilir.
  • Unutma: Bastırma mekanizması, istenmeyen, kaygılandıran içeriğin anımsanmasını engeller.
  • Kazalar: Genellikle saldırganlık dürtüsünün bastırılamaması ya da yüzeye çıkması ile görülür. Örneğin kendini suçlayan birinin yanlışlıkla elini kesmesi gibi.
  • Şakalar: Blinçdışındaki arzu, kaygı gibi dürtüleri kişi gülünç hale getirerek söze döker.

 

Yazar Hakkında

Psikolog Gülşah Demirpolat

Psikolog Gülşah Demirpolat
Müsait Değil

Yetişkin Psikoloğu
  • $ 15.00

Psikolog Gülşah Demirpolat
Meşgul

Yetişkin Psikoloğu

  • $ 15.00
    Randevu bilgileri yükleniyor, lütfen bekleyin
Merhaba, ben Psikolog Gülşah Demirpolat. İstanbul Aydın üniversitesinden psikoloji bölümünden mezun oldum. Mezun olduktan sonra imgelem terapi tekniği eğitimi ve psikodinamik psikoterapi aldım. Yetişkinlerle çalışmaktayım.
Depresyon Endişeli (çekingen) kişilik bozukluğu Kişilik bozuklukları Paranoid kişilik bozukluğu Psikodinamik terapi Sınır kişilik bozukluğu Anksiyete Online Terapi Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) Rüya analizi